Yazı Detayı
18 Ağustos 2021 - Çarşamba 10:19 Bu yazı 986 kez okundu
 
UZAK DİYARLARDAN URFA’YA GELENLER
Mehmet SARMIŞ
mehmetsarmis@gmail.com
 
 
Şimdilerde hep Suriyeli ve Afganlı sığınmacıların gelişini konuşuyoruz ya, şu sıra üzerinde çalıştığım için "başka gelenler"i hatırlatmak istedim.
 
Türkiye, coğrafi konumu itibariyle tarih boyunca sürekli dışardan göç almış bir ülkedir. Doğudan İran üzerinden, kuzey doğuda Kafkasya üzerinden, batıda Balkanlar üzerinden ve deniz yolundan, güneyde Suriye ve Irak üzerinden… Bu durum İslamlaşma sürecinde de devam etmiştir. Fetih için gelenler, düşmanlarından kaçıp gelenler, ekonomik sebeplerle gelenler… Geniş halk kitleleri dalga dalga gelmiş, yerleşmiş, daha önce gelenlerle karışıp kaynaşmış ve buraya bugünkü rengini vermiştir.  
 
Sadece halk kitleleri değil, onlarla beraber ve onlardan bağımsız bir şekilde çok sayıda din, ilim, sanat ve kültür insanı da gelmiştir. İlim ve irşad faaliyetleri, yani İslam'a hizmet, İslam'ı yaymak, İslam'ın daha iyi yaşanmasını sağlamak için… 
 
Mevlana gibi, Hacı Bektaş Veli gibi, İbni Arabî gibi çok önemli isimler de bunlar arasında yer almaktadır. Mevlana Belh'ten (Afganistan), Hacı Bektaş Nişabur-Horasan'dan (İran), İbni Arabî Endülüs'ten (İspanya) gelmiştir.
 
Urfa da bu anlamda eskiden beri ilim ve irşad için tercih edilen önemli merkezlerden biridir.
 
Çok eski zamanlardan itibaren Urfa'ya da çok önemli isimler gelmiş, burayı bir İslam diyarı haline getirmede çok önemli roller oynamışlar, Urfalı'nın hayatına damga vurmuşlardır. Aradan geçen uzun asırlara rağmen bugün de Urfa'nın ve Urfalı'nın hayatındaki izleri çok canlı bir şekilde devam etmektedir.
 
Sayıları çok olmakla beraber en önemli birkaçından kısaca söz etmek istiyorum:
 
1.Şıh Maksut. Asıl adı Şeyh Mes'ud Nişaburî olup Hoca Ahmed Yesevî'nin veya onun halifesinin halifesi olduğu tahmin edilmektedir. 12. Yüzyılda, bugün İran'ın doğusundaki Horasan eyaletine bağlı Nişabur'dan gelmiş, tekkesini güneyde şehrin dışına kurmuş, ilim ve irşad faaliyetlerine orada devam etmiştir. Vefatı 1183'ten sonradır. Tekkesi ve türbesi Eyyübiye'dedir.
 
2.Bediüzzaman Ahmed el-Hemedanî: Urfa'ya 12. Yüzyılda, İran'ın kuzeybatı taraflarında yer alan Hemedan'dan irşad için gelip yerleşmiştir. Hizmetleri ile Urfalı'nın gönlünde taht kurmuş, 1209 yılında vefat edince defnedildiği yer, Urfalıların rağbeti sonucu zamanla mezarlığa dönüşmüştür. Bugünkü Bediüzzaman Aile Mezarlığı böylece oluşmuş olup onun adını taşımaktadır.
 
3.İmam Sekkakî el-Harezmî: Bugün Özbekistan sınırları içinde yer alan Harezm'den 12. Yüzyılda kalkıp Birecik ilçemize gelmiş, ilim faaliyetlerini orada sürdürmüş, 1229'da vefat edince Birecik Kalesine defnedilmiştir. Kabri bugün de oradadır. En önemli eseri "Miftahu'l-İlim" dolayısıyla Birecik halkı arasında "Şıh Müftah" olarak anılmakta ve adı çocuklara konulmaya devam etmektedir. Torunları daha sonra Urfa merkeze gelmiş, Sekkakî vakfını kurmuştur. Bıçakçı Mahallesindeki İmam Sekkakî Camiini de onun adına inşa etmişlerdir.
 
4.Nebih Efendi: 1750 yılında Pakistan'ın güneyindeki Sind bölgesinden Urfa'ya gelip ilim ve irşad faaliyetlerine burada devam etmiş, 1789 yılında vefat edince Bediaüüzaman Aile Mezarlığına defnnedilmiştir. Türbesi mezarlığın batısında kendi adını taşıyan caminin karşısında, uzun süre hizmet verdiği ttekkesi de Bıçakçı Mahallesinde kendi adını taşıyan Nebi Sokak'tadır.
 
5.Hacı Abdulvahid Efendi (1864-1932): 19. Yüzyılın ikinci yarısında babası ile beraber Rodos Adasından gelmiştir. Demokrasi Caddesinin Aşağı Çarşı'ya ulaştığı yerde, bugünkü İmam Aslan Camiinin önünde bulunan ve halk arasında "Abdulvahid Tekkesi" diye kendi adıyla tanınan tekkede öğrencilerine ders vermiştir. Cumhuriyet döneminde din ilimleri ile birlikte Latin harfleri ve matematik dersleri de vermeye başlamıştır. Her zaman yüz erkek ve yüz kadar kız öğrencisi bulunurmuş. Mezarı Bediüzzaman kabristanındadır.
 
Adı geçen zatlar bugün de Urfalılar tarafından hayırla yâd edilmekte, kabirleri sık sık ziyaret edilmektedir.
 
Bunların dışında da uzak ve yakın diyarlardan Urfa'ya gelip yerleşen, ilim ve irşad faaliyetlerine burada devam eden, burada vefat edip buraya defnedilen çok sayıda isim vardır. Bazılarının soyları bugün de Urfa'da devam etmektedir.
 
Kaynaklar: 
1.Mahmut Karakaş, "Şanlıurfa Evliya ve Alimleri", Şanlıurfa Valiliği Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, İkinci Baskı, Ankara
2.Mahmut Karakaş, "Urfa'da Tasavvuf İzleri", ŞURKAV Şanlıurfa İli Kültür Eğitim Sanat ve Araştırma Vakfı Yayınları, Ankara
 
Etiketler: UZAK, DİYARLARDAN, URFA’YA, GELENLER,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
02 Ekim 2021
AYRILMALAR VE KAVUŞMALAR
213 Okunma.
26 Temmuz 2021
KOÇVİRAN'DA TARİHİ DOKU YOK OLMAK İLE KARŞI KARŞIYA
661 Okunma.
15 Temmuz 2021
URFA’NIN ÇOK RENKLİ SİMASI: MUHARREM ÇELİK
535 Okunma.
14 Temmuz 2021
BİR MÜNZEVİ HATTAT: ADNAN HALİL ALPAY-3
458 Okunma.
13 Temmuz 2021
BİR MÜNZEVİ HATTAT: ADNAN HALİL ALPAY-2
445 Okunma.
12 Temmuz 2021
BİR MÜNZEVİ HATTAT: ADNAN HALİL ALPAY-1
476 Okunma.
27 Mayıs 2021
İŞİNE AŞKI KATAN MİMAR: CEVHER İLHAN-4
1542 Okunma.
26 Mayıs 2021
İŞİNE AŞKI KATAN MİMAR: CEVHER İLHAN-3
827 Okunma.
25 Mayıs 2021
İŞİNE AŞKI KATAN MİMAR: CEVHER İLHAN-2
945 Okunma.
24 Mayıs 2021
İŞİNE AŞKI KATAN MİMAR: CEVHER İLHAN-1
916 Okunma.
12 Mart 2021
BİR GAZELİN PEŞİNDEN “VAMIK U AZRA”
3481 Okunma.
10 Şubat 2021
URFA KÜLTÜR VE SANATININ BÜYÜK EMEKTARI: CİHAT KÜRKÇÜOĞLU / İKİNCİ BÖLÜM
1073 Okunma.
09 Şubat 2021
URFA KÜLTÜR VE SANATININ BÜYÜK EMEKTARI: CİHAT KÜRKÇÜOĞLU BİRİNCİ BÖLÜM
760 Okunma.
04 Şubat 2021
URFA HİNDİYYE TEKKESİ-2
1063 Okunma.
03 Şubat 2021
URFA HİNDİYYE TEKKESİ-1
978 Okunma.
02 Şubat 2021
NE OLACAK BU ESKİ URFA’NIN HALİ?
891 Okunma.
27 Ocak 2021
BİR “YALAVUZ” ŞAİR: BEKİR URFALI -2
989 Okunma.
26 Ocak 2021
BİR “YALAVUZ” ŞAİR: BEKİR URFALI -1
983 Okunma.
22 Ocak 2021
İKİ GÜZEL İNSAN, İKİ ÖRNEK ESNAF
1187 Okunma.
19 Ocak 2021
URFA’NIN UNUTTUĞU BÜYÜK HATTAT BEHÇET ARABÎ
2038 Okunma.
14 Ocak 2021
URFA İÇİN BÜYÜK BİR DEĞER: MAHMUT KARAKAŞ
1864 Okunma.
30 Aralık 2020
SORUN BÜYÜK VE DERİNDE
725 Okunma.
17 Aralık 2020
ŞANLIURFA YAZITLARI
1135 Okunma.
28 Kasım 2020
MİSBAH HİCRİ
985 Okunma.
05 Kasım 2020
ŞAHİN DOĞAN VE İKİ KİTABI
1750 Okunma.
26 Eylül 2020
BİR GÜZEL İNSAN: İBRAHİM TORU
1134 Okunma.
08 Eylül 2020
BİR HAS ŞAİR: SEYYİD AHMET KAYA
1280 Okunma.
06 Şubat 2020
OKUMAK…
1955 Okunma.
17 Ocak 2020
ANSIZIN HAYAT
1149 Okunma.
13 Aralık 2019
SELAHATTİN EYYUBİ GÜLER VE SOĞMATAR KİTABI
1495 Okunma.
10 Aralık 2019
HÜZÜN
1051 Okunma.
22 Kasım 2019
BİR KİBİR, BİR KİBİR
1057 Okunma.
16 Kasım 2019
KADINLARLA İLGİLİ KISA KISA
1030 Okunma.
16 Eylül 2019
BİR ACAYİP GENÇLİK
1470 Okunma.
06 Ağustos 2019
KURTULUŞUN 100. YIL HAZIRLIKLARI
1876 Okunma.
02 Mayıs 2019
“HAKİKATİN İZİNDE” BİR “EZELÎ MAĞLUP” VE BİR “YALNIZ ENTELEKTÜEL”
1982 Okunma.
09 Mart 2019
BENİM 28 ŞUBAT’IM-6- SON
1941 Okunma.
08 Mart 2019
BENİM 28 ŞUBAT’IM-5
1535 Okunma.
07 Mart 2019
BENİM 28 ŞUBAT’IM-4
1561 Okunma.
06 Mart 2019
BENİM 28 ŞUBAT’IM-3
1559 Okunma.
05 Mart 2019
BENİM 28 ŞUBAT’IM-2
1657 Okunma.
04 Mart 2019
BENİM 28 ŞUBAT’IM-1
1933 Okunma.
26 Şubat 2019
YOLCULUK NEREYE?
1315 Okunma.
14 Şubat 2019
İMTİHAN GERÇEĞİ
2795 Okunma.
10 Aralık 2018
MİSBAH HİCRİ VE İKİ KİTABI
3258 Okunma.
01 Kasım 2018
SÖZ OKYANUSUNDA YOLCULUK
2284 Okunma.
08 Ekim 2018
MEHMET KURTOĞLU VE “EZELDEN URFA”
3157 Okunma.
24 Temmuz 2018
GÖBEKLİTEPE ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
7251 Okunma.
17 Temmuz 2018
ÇAPIT TOP
3300 Okunma.
23 Mayıs 2018
EDİRNE’DEN MOSTAR’A KÜLTÜR KERVANI
4470 Okunma.
19 Mart 2018
GAP GÜNDEMİYLE 20 YIL
2863 Okunma.
14 Mayıs 2015
KENAN EVREN ÖLDÜ, ADI YAŞIYOR
2736 Okunma.
05 Mayıs 2015
ÖLÜME ÖVGÜ
2895 Okunma.
28 Nisan 2015
YA BİZDENSİN YA DA…
1149 Okunma.
21 Nisan 2015
YENİ BİR FIRSAT
2751 Okunma.
08 Nisan 2015
DEVLETİN MALI NEDİR?
3186 Okunma.
01 Nisan 2015
GÜZEL ÖRNEKLER DE VAR
2671 Okunma.
26 Mart 2015
BİZ'İ ANLATMAYA DEVAM
2591 Okunma.
20 Mart 2015
YA, ALLAH BAŞARAMADINIZ DERSE…
1128 Okunma.
16 Mart 2015
1915'TEN GÜNÜMÜZE
2558 Okunma.
05 Mart 2015
ÇÖZÜM UMUDU
2546 Okunma.
02 Mart 2015
URFA'NIN BÜYÜK POTANSİYELİ
2835 Okunma.
26 Şubat 2015
MİLLETİN VEKİLİ OLMAK İSTEYENLERE…
1527 Okunma.
23 Şubat 2015
DEĞERLER EĞİTİMİ
2555 Okunma.
18 Şubat 2015
İKİ BABA VE BİZ
2580 Okunma.
10 Şubat 2015
YENİDEN YAZMAK
3253 Okunma.
Haber Yazılımı